رفتن به محتوای اصلی

موضوعات فراخوان مقاله

مبانی و چالش‌های دینی و معنوی در مواجهه با مصائب و بلایا
ظرفیت‌های راهبردی جهان اسلام در مواجهه با مصائب و بلایا
نقش دانشمندان و نخبگان مسلمان در مواجهه با مصائب و بلایا
نقش رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی و ترویج فرهنگ تعاون در هنگام ابتلای به مصائب و بلایا
تهدیدها و فرصت‌های فضای مجازی در عصر کرونا برای جوامع اسلامی
جهان پساکرونا و سناریوهای جدید سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در جهان اسلام
چالش‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی غرب در مواجهه با کرونا
مبانی و چالش‌های دینی و معنوی در مواجهه با مصائب و بلایا
ظرفیت‌های راهبردی جهان اسلام در مواجهه با مصائب و بلایا
نقش دانشمندان و نخبگان مسلمان در مواجهه با مصائب و بلایا

سی و چهارمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی

حجت الاسلام والمسلمین دکتر عارف قزلباش

امام جمعه مسجد ولی عصر کویته
متن سخنرانی:

الحمد الله رب العالمین و الصلاة و السلام علی خیر خلقه سیدنا و نبینا ابوالقاسم محمد
اما بعد از آنجا که اسلام دین پاسخگو به همهٔ جنبه‌های زندگی بشر می‌باشد مانند روزهای امن و عادی برای روزهای شدت و سختی و رویارویی با مشکلات و مصائب نیز راه کارهایی ارائه می‌دهد که در این تحقیق مختصر به بیان و بررسی آنها به عنوان منطق آموزه‌های اسلامی در چگونگی با رویارویی با مصائب و بلایا می پردازیم.
این آموزه‌ها بعضی صریح و بعضی غیر صریح هستند که جنبهٔ اجتماعی و فردی دربر دارند.
به خاطر اهمیت آموزه‌های سازندگی اجتماعی ابتدائاً به بیان آموزه‌های اسلامی که دارای جنبهٔ سازندگی اجتماعی‌اند می پردازیم و سپس به آموزه‌های فردی پرداخته خواهد شد.
موضوع وبینار: منطق آموزه‌های اسلامی در رویارویی با مصائب و بلایا است
الف- آموزه‌های اسلامی دارای جنبهٔ سازندگی و اجتماعی صریح، که خود دارای ۶ مورد می باشد: 
۱-    در رویارویی با مصائب و بلایا صبر و استقامت و تقوای الهی پیشه نمودن: از دیدگاه اسلام مهمترین تکیه گاه جامعه در این رویارویی صبر و استقامت و تقوای الهی می باشد. چنانکه در قرآن کریم می‌خوانیم به یقین در اموال و جان‌های خود آزمایش خواهید شد. 
از کسانی که پیش از شما به آنها کتاب آسمانی داده شده و از مشرکان سخنان آزار دهنده‌ای خواهید شنید ، اگر استقامت و تقوا پیشه کنید این از کارهای مهم و قابل اطمینان شماست چنانچه در آیه مذکور از تعبیر عزم الامور ، استقامت خستگی ناپذیر در برابر مصائب و بلایا استفاده می‌شود.
۲-    بر خدا تکیه و توکل نمودن : چنانکه در قرآن کریم می‌خوانیم بگو که هیچ حادثه‌ای برای ما رخ نمی‌دهد مگر آنچه خداوند برای ما نوشته او مولای ماست و مؤمنین تنها باید بر او توکل کنند.
۳-    از خدا و رسولش اطاعت نمودن: یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی در رویارویی با مصائب و بلایا از خدا و رسولش اطاعت نمودن است چنانکه در قرآن کریم می‌خوانیم آنهایی که دعوت خداوند را پس از همه جراحاتی که به ایشان رسید اجابت کردند و آنها نیکی و تقوا پیشه گرفتند، پاداش بزرگی است.
۴-    در رویارویی با مصائب و بلایا یاد رستاخیز بودن : یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی در برابر مصائب و بلایا به یاد رستاخیز بودن است که قرآن در رابطه با افراد خود ساخته و تکامل یافته این چنین می‌فرماید: آنها که هرگاه مصیبتی به ایشان می‌رسد می‌گویند ما از خداییم و به سوی خدا باز خواهیم گشت. توجه به این واقعیت که ما همه به سوی خدا باز می‌گردیم اعلام می‌کند که اینها سرای جاودان نیست. زوال نعمتها کمبود مواهب  و....همه وسیله ای است برای پیمودن مراحل تکامل پس در واقع با رویارویی با مصائب انسان مراحل تکامل را طی می‌کند.
۵-    بلایا و مصائب را نعمت شمردن چنانچه امام موسی کاظم(ع) می‌فرماید: هرگز از مؤمنان نمی-شوید تا آنکه مصیبت و بلایا را نعمت به حساب نیاورید و آسایش را مصیبت قرار ندهید؛ زیرا صبر در هنگام مصیبت بزرگتر از غفلت در وقت آسایش می‌باشد.
۶-    به یاد لقاء الله افتادن: در رویارویی با مصائب و بلایا به یاد لقاء الله افتادن یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی می‌باشد چنانچه حضرت امیرالمؤمنین می‌فرماید: زیاد به یاد مرگ افتادن و وقت خارج شدن از قبرها را یادآوری کردن و نزد خداوند حاضر شدن را به یاد آوردن بر شماشدت مصائب و آلام را آسان می‌سازد.
ب- آموزه‌های اسلامی غیر صریح در رویارویی با مصائب و بلایا که دارای جنبه سازندگی اجتماعی و ۶ مورد می‌باشد:
۱-    نزول بلایا و مصائب زمینهٔ شناخت مؤمنان واقعی : جایی در قرآن می‌خوانیم در روزی که دو دسته با هم روبرو شدند.
۲-    مسیر بازگشت بسوی حق:  یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی در رویارویی با مصائب و بلایا برگشت به سوی خداوند است چنانکه قرآن می‌فرماید: و قطعاً به آنها از عذاب نزدیک (عذاب دنیا قبل از عذاب آخرت) می‌چشانیم شاید باز گردند؛ یعنی مصائب و بلایا باعث برگشت افراد به سوی حق می‌شوند در نتیجه باید در رویارویی با مصائب و بلایا افراد خود را آماده بازگشت به سوی حق سازند.
۳-    دست از کشیدن از گناه و خلاف: چنانچه در نهج‌البلاغه حضرت امیر المؤمنین می‌فرماید: خدا بندگان خویش را هنگامی که کارهای بد انجام می‌دهند با کمبود میوه‌ها و جلوگیری از نزول برکات و بستن گنج‌های خیرات، آنها را آزمایش می‌کند. این آزمایش به خاطر این است که توبه‌کاران توبه کنند و کسی که باید دست از آنها بکشد باید از گناه دوری کند و پند پذیران پند بپذیرند و آنهایی که از گناه می‌ترسند از انجام کار خلاف باز ایستند.
یعنی در نتیجه عذاب آزمایش الهی گناهکاران را از گناه و خلاف نجات می‌دهد.
۴-    خود سازی در مواقع بلایا و شدائد:  چنانچه باز در نهج البلاغه از امیرالمؤمنین می‌خوانیم خداوند بندگانش را با انواع بلایا و شدائد و مشکلات دعوت به عبادت می‌کند و به اقسام گرفتاری‌ها مبتلا می‌سازد تا تکبر را از قلبشان خارج سازد و خضوع و آرامش را در آنها جایگزین سازد.
۵-    بلایا و مصائب باعث شناخته شدن افراد از خود گذشته و مقاوم می‌شود: یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی در رویارویی با بلایا و مصائب شناخته شدن افراد از خود گذشته که درقرآن کریم می-خوانیم که ما شمارا قطعاً می‌آزماییم تا معلوم شود مجاهدان واقعی و صابران از میان شما چه کسانی هستند. یعنی آزمایش الهی یا همان مصائب و بلایا باعث شناخته شدن افراد از خود گذشته و مقاوم می‌شود.
۶-    تکریم الهی در رویارویی با بلایا و مصائب: از جانب خداوند تکریم بندگان شایسته انجام می‌گیرد. پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید: «اذا اراد الله بقوم خیراً ابتلاهم» وقتی خداوند با قومی اراده خیر و خوبی کند آنها را مبتلا به مشکلات می‌کند، یعنی در مواقع رویارویی با بلایا و مصائب در واقع افراد مورد تکریم الهی قرار می‌گیرند نتیجتاً باید در رویارویی با بلایا و مصائب خود را شایسته تکریم الهی قرار دهد در عین حال روایت‌های زیادی در این رابطه وجود دارد .
ج- منطق آموزه‌های اسلامی فردی صریح در چگونگی رویارویی بابلایا و مصائب که دارای ۵ مورد است:
۱-    شکر و سپاسگزاری در رویارویی با بلایا و مصائب : حضرت امیرالمؤمنین می‌فرماید: «اذا رآیت ربک یوالی علیک البلاء فاشکره» هنگامی که پرودرگار پیاپی بر تو بلا فرستاد از او سپاسگزاری کنید.
یعنی بلایا و مصائب که پی در پی می‌آیند جای نگرانی نیست و باید از خداوند قدردانی نمود.
۲-    در رویارویی با بلایا  و مصائب به خداوند پناه بردن چنانچه در حدیثی می‌خوانیم که خداوند به حضرت موسی می‌فرماید: ای موسی من را در مصائب و بلایا صلاح و در پیشامدهای شدید پناهگاه خود قرار دهید.
۳-    در رویارویی با مصائب و بلایا آنها را نعمت شمردن : چنانچه پیامبر اسلام می‌فرماید: مؤمن نمی-شوید مگر آنکه بلا را نعمت بشمرید.
۴-    آشکار نکردن بلایا و مصائب پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید: از گنج‌های نیکی کتمان نمودن مصائب و امراض و صدقه است.
۵-    صبر در مقابل بلایا و مصائب: در مقابل بلایا و مصائب صبر پیشه نمودن یکی دیگر از آموزه‌های اسلامی می‌باشد. امام صادق(ع) می‌فرماید: خداوند به حضرت موسی وحی کرد من به صلاح بنده‌ام داناتر هستم پس باید بربلایا صبر کند و بر نعمت‌هایم شکر کند و بر تقدیرم راضی باشد، من اسم او را در صدیقین خواهم نوشت.
د- آموزه‌های اسلامی فردی غیر صریح در رویارویی با بلایا و مصائب
۱-    هدایت قلب: در رویارویی با بلایا و مصائب قلب‌ها هدایت می‌یابد چنانچه در قرآن کریم می-خوانیم هیچ مصیبتی رخ نمی‌دهد مگر با اذن خدا و هر کس به خدا ایمان آورد خداوند قلبش را هدایت می‌کند.
۲-     بیداری از غفلت و متذکر شدن: یکی از آموزه‌های غیر صریح دررویارویی با بلایا و مصائب بیداری از غفلت و متذکر شدن است چنانچه از امام صادق(ع) رسیده که: بر هر مؤمن چهل شب نمی‌گذرد که او دچار امری می‌شود که او را غمگین می‌کند و توسط آن متذکر می‌شود. یعنی آن مشکل و مصیبت باعث متذکر شدن مؤمن می‌شود یعنی مؤمن واقعی از مصائب و بلایا دل گرفته نمی‌شود.
۳-    بلایا و مصائب باعث رشد می‌شود: چنانچه پیامبر اسلام می‌فرماید: خداوند با بلایا بندهٔ مؤمنش را تغذیه می‌کند همچنانکه مادر با شیر، فرزندش را تغذیه می‌کند.
۴-     رویارویی بلایا و مصائب موجب مغفرت و تکریم الهی: حضرت امام باقر(ع) می‌فرماید: خداوند وقتی بنده‌اش را به خاطر اعمالش می‌خواهد اکرام کند و آن بنده نزد خداوند گناهی داشته باشد خدا آن بنده را به بیماری مبتلا می‌سازد و یا به حاجتی مبتلا می‌کند و اگر این را هم نکرد وی را به سکرات الموت گرفتار می‌کند.
۵-    به خاطر مودت و محبت اهل‌بیت متوجه شدن بلایا و مصائب: چنانکه از امام باقر(ع) حدیثی نقل شده که شخصی به امام گفت: به خدا قسم من شما اهل‌بیت را دوست دارم .امام فرمودند: برای بلایا پیراهنی تهیه کن به خدا قسم بلایا به سوی ما و شیعیان ما از سیر در بیابان سریعتر است. یعنی شیعیان ماباید به خاطر حب و محبت ما از هرگونه بلایا آماده باشند.
۶-    در رویارویی با بلایا و مصائب با خداوند متعال یکجا شدن: همچنانکه امام باقر(ع) می‌فرماید: همانا خداوند عز وجل به بنده مؤمن به خاطر بلایا دلجویی می‌کند همچنانکه شخصی با هدیه از سفر با اهل خانه دلجویی می‌کند.
۷-    هر کس بامش بیش برفش بیشتر: امام صادق(ع) می‌فرماید: همانا گرفتاری مؤمن به واسطهٔ اعمال خوب او می‌باشد پس هر کس دینش صحیح باشد بلایای او زیادتر خواهد بود.
۸-    شدت بلایا به خطر شدت علاقهٔ خدا به بنده است: گاهی گرفتاری و بلایا به خاطر علاقه شدید خداوند به بنده‌اش خواهد بود چنانچه پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید وقتی خدا بنده اش را محبت می‌کند او را به بلا گرفتار می‌کند وقتی خدا به بنده‌اش شدت می‌یابد او را به افتنا گرفتار می‌سازد از حضرت رسول سؤال شد منظور از افتنا چیست؟ حضرت فرمودند خداوند برای او مال و اولاد باقی نمی‌گذارد.
۹-    هر قدر بلا بیشتر پاداش بزرگتر چنانچه امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: هر چقدر بلا بزرگتر شود پاداش بیشتر می‌شود.
الحمد الله رب العالمین و صلی علی محمد و آل محمد